Strona główna » Karol Mórawski - Kartki z dziejów Żydów warszawskich » Kartki z dziejów Żydów warszawskich (20)

Kartki z dziejów Żydów warszawskich (20)

Po utworzeniu getta w Warszawie szpital w lutym 1941 roku został przeniesiony do dzielnicy żydowskiej. Chirurgia i radiografia znalazły się w budynku dawnego monopolu spirytusowego przy ulicy Leszno l, ginekologia w lokalu lecznicy dr. Fryszmana przy ulicy Tłomackie, oddział zakaźny i wewnętrzny zaś początkowo w budynku szkoły powszechnej na narożniku ulic Leszno i Żelaznej. Kolejne epidemie tyfusu i wzrastająca śmiertelność sprawiły, iż dokonano dalszej zmiany, lokując szpital zakaźny dla dorosłych w budynkach na ulicy Stawki 6/8. Tam też pomieszczono pracownię anatomopatologiczną. Gdy po pewnym czasie oddział wewnętrzny przeniesiono na ulicę Stawki 21, umieszczono tam również laboratorium bakteriologiczne.
Warunki bytowe getta sprawiły, że w zatrważający sposób rozszerzyły się zachorowania epidemiczne na tyfus, co wpłynęło na zmianę profilu szpitalnego na zakaźny. Szpital otrzymał wówczas miano „Żydowski Szpital Zakaźny Czyste”, uzyskując jako filię budynek przy ulicy Leszno 109. W sumie, mimo nadzwyczaj trudnych warunków sanitarnych, zaopatrzeniowych oraz zdziesiątkowanego personelu, szpital opiekował się od 1 000 do 1 400 chorymi. Pomimo rozlicznych braków i ciężkiej pracy na oddziałach personel lekarski podejmował prace naukowe i dydaktyczne, jakby na przekór tragicznej rzeczywistości. Na zebraniach naukowych omawiano zagadnienia rozpoznawania i leczenia tyfusu plamistego, choroby głodowej, gruźlicy i innych chorób. Pod kierunkiem profesora Ludwika Hirszfelda prowadzono badania bakteriologiczne i serologiczne. Organizowano kursy dla sanitariuszek, pielęgniarek i techników dentystycznych.
Latem 1942 roku szpital stanął w obliczu rychłej zagłady. Część chorych przebywała nadal przy ulicy Leszno l, część w nowym lokalu przy ulicy Żelaznej 80, a także w budynkach przy ulicy Stawki. W końcu sierpnia 1942 roku zarządzenie władz niemieckich poleciło przenieść wszystkich chorych i personel do zabudowań przy ulicy Stawki, tuż przy zorganizowanym na pobliskich bocznicach kolejowych tzw. Umschlagplatzu. Stamtąd droga wiodła już tylko do Treblinki.
Mimo iż szpital przestał w zasadzie istnieć, wierni przysiędze Hipokratesa ocaleli lekarze i pielęgniarki stawali do ciężkiej i żmudnej, syzyfowej pracy. Wciąż wielu potrzebowało pomocy. W pierwszych dniach września 1942 roku zapadła decyzja władz niemieckich o uruchomieniu szpitala dla żydowskich robotników pracujących w niemieckich zakładach produkcyjnych, tzw. shopach. Potem przy ulicy Pawiej 10 w trzypokojowym mieszkaniu na pierwszym piętrze oficyny zorganizowano izbę chorych. Była ona jednak zbyt mała jak na potrzeby gasnącego z wolna getta. Starania dr. Milejkowskiego i dr. Steina przyniosły rezultaty. Uzyskano bowiem zgodę na otwarcie szpitala przy ulicy Gęsiej 6. Teraz cały personel solidarnie stanął do żmudnej pracy. Bez względu na godności, funkcję czy wiek myto okna, drzwi, szorowano podłogi, ubikacje, usuwano śmieci, gromadzono i ustawiano sprzęty. Niemal z niczego powstały prawie wszystkie oddziały: wewnętrzny, zakaźny, chirurgii, a nawet oddział dziecięcy. Przybywało potrzebujących opieki, troski i życzliwego gestu.
„Personel szpitala na Czystem (pielęgniarki i lekarze) – wspominała po latach siostra operacyjna Sabina Gurfinkel-Glocerowa – dokądkolwiek by go przeniesiono, zachowywał ciągle swą starą nazwę: Szpital Żydowski na Czystem. Przestał on istnieć de facto, kiedy wymordowano chorych i większość personelu szpitalnego, a mimo to istniał on nadal. Przyjęło się już powiedzenie, że jeśli będzie bodaj tylko jeden lekarz i jedna siostra, to stworzą oni od razu z powrotem Szpital Żydowski na Czystem. I tak było…”
Na początku 1943 roku zarówno chorzy, jak i personel medyczny mieli pełną świadomość kresu szpitala. Ubywało chorych i personelu. Po akcji eskterminacyjnej Szpital Sarozakonnych na Czystem przestał istnieć. Tylko nielicznym chorym, lekarzom czy pielęgniarkom udało się uniknąć zagłady i ujść z getta.
Tymczasem do szpitalnych pawilonów na Czystem został przeniesiony Szpital Św. Ducha, mający do września 1939 roku swą siedzibę przy ulicy Elektoralnej. W końcu maja 1941 roku, gdy Niemcy przygotowywały atak na Związek Radziecki, Szpital Św. Ducha i niewielki Szpital Skarbowców przeniesione zostały na ulicę Jagiellońską, a na Czystem ulokowano niemiecki polowy szpital wojskowy, który w dniach powstania 1944 roku został ewakuowany do Konstancina. Po wojnie, w 1946 roku, powrócił tu Szpital św. Ducha, który otrzymał świeckie miano Szpitala Miejskiego nr l, kontynuując swą blisko 500-letnią tradycję oraz historię lecznictwa na tym miejscu i w tych budynkach, podjętą przed niemal 100 laty przez Szpital Starozakonnych. Na dziedzińcu szpitalnym opodal głównej bramy została położona tablica upamiętniająca dzieje szpitala i jego tradycje: „Ufundowany w XV wieku przez ks. Annę Mazowiecką pod wezwaniem św. Ducha Szpital ten z istniejących warszawskich najstarszy kolejno miał siedzibę przy ulicach: Piwnej, Przyrynek, Konwiktorskiej, od 1861 roku przy Elektoralnej 12, gdzie barbarzyńsko został zniszczony dnia 25 IX 1939 roku podczas oblężenia Warszawy. W roku 1946 przeniesiony z Konstancina do Warszawy i odbudowany tu na terenie dawnego Szpitala Żydowskiego”.
Zmieniony jest obecnie kształt terenu szpitalnego i niektórych budynków. Nie istnieją dom dla służby i rekonwalescentów oraz część budynków administracyjnych naprzeciw gmachu głównego, zniszczonych zarówno podczas powstania 1944 roku, jak i przy okazji budowy rurociągu ciepłowniczego w 1991 roku. Część pawilonów stojących od zachodu jest wydzielona i zajmuje je Instytut Matki i Dziecka. Budynek administracyjny z dobudowanymi dwoma piętrami ma przebudowane wnętrze, podobnie jak dawna synagoga przekształcona na pomieszczenia laboratoryjne. Inny jest też dojazd do szpitala oraz układ trawników i gazonów. Reszta zabudowań i terenu pozostała bez większych zmian.

Karol Mórawski - Kartki z dziejów Żydów warszawskich

Brak komentarzy do wpisu “Kartki z dziejów Żydów warszawskich (20)”

Zostaw odpowiedź

(wymagane)

(wymagany)