Strona główna » Karol Mórawski - Kartki z dziejów Żydów warszawskich » Kartki z dziejów Żydów warszawskich (17)

Kartki z dziejów Żydów warszawskich (17)

O założeniu Szpitala Starozakonnych na Woli
Godna odnotowania nie tylko w dziejach warszawskiego szpitalnictwa, lecz także w dziejach Warszawy końca XIX stulecia była budowa Szpitala Starozakonnych na Woli. Miało to tym większe znaczenie, im bardziej oczywistym stawał się fakt, iż dotychczasowy szpital przy ulicy Pokornej osiągnął kres swych możliwości terapeutycznych. Wzrost liczby mieszkańców wyznania mojżeszowego na terenie Warszawy wiązał się ściśle ze wzrostem liczby chorych, podczas gdy pomieszczenia zabiegowe i sale chorych, zlokalizowane w przestarzałych zarówno technicznie, jak i organizacyjnie budynkach, nie nadawały się już do modernizacji. Brak wolnej parceli budowlanej w sąsiedztwie wykluczał możliwość dalszej rozbudowy.
Myśl budowy nowego obiektu, z szansą dalszej rozbudowy na obszernej posesji, zrodziła się w kręgu lekarzy starego szpitala kierowanego przez dr. Józefa Kinderfreuda. Na zebraniu wszystkich ordynatorów podjęto uchwałę o inicjatywie budowy nowego gmachu szpitalnego. W konsekwencji tej narady „Kurier Warszawski” w swym wydaniu wieczornym z 25 czerwca 1883 roku zamieścił artykuł wybitnego lekarza dr. Zygmunta Kramsztyka pt. „Nowy szpital”, gdzie znalazły się założenia budowy i postulaty w tej sprawie.
Myśl budowy nowego kompleksu szpitalnego szybko stała się popularna w kołach lekarzy warszawskich i w opinii społecznej. W kręgach żydowskiej inteligencji Warszawy powstało nawet specjalne kółko zajmujące się sprawą organizacji tej budowy. Pozyskano także poparcie Zarządu Gminy Wyznaniowej oraz jej prezesa Ludwika Natansona. W rezultacie usilnych starań udało się przeprowadzić odpowiednie formalności urzędowe, dzięki czemu w kwietniu 1887 roku powołano do życia złożony z czternastu osób Komitet Budowy Szpitala.
Na prezesa Komitetu wybrano wspomnianego już dr. L. Natansona, po którego śmierci funkcję tę przejął Jan Berson. Niejako z urzędu w skład Komitetu wszedł dr J. Kinderfreud. Pierwsze posiedzenie tego gremium odbyło się 11 lipca 1887 roku i niemal natychmiast rozpoczęto akcję gromadzenia składek żydowskiej ludności Warszawy. W spisach dobroczyńców znaleźli się najznamienitsi obywatele miasta Warszawy, zarówno Żydzi jak i Polacy – bankierzy, przemysłowcy, arystokracja i inteligencja polska. W listopadzie 1887 roku utworzono z przedstawicieli różnych środowisk tzw. podkomitet, którego zadaniem było gromadzenie składek na budowę nowego szpitala.
Komitet przez cały czas budowy działał podzielony na kilka sekcji merytorycznych: ogólną, techniczną, finansową, lekarską i prawną. O zaopatrzenie nowej placówki w bieliznę, pościel i odzież starał się utworzony „Komitet dam” z Amelią Natansonową, a później Emilią Dawidsonową na czele. Chcąc pomnożyć środki na budowę i przyspieszyć ich gromadzenie, Zarząd Gminy rozpisał pożyczkę w obligacjach na sumę 400 000 rubli.
Aby jak najlepiej zrealizować to przedsięwzięcie, jego inicjatorzy postanowili wykorzystać optymalne rozwiązania architektoniczno-organizacyjne. W celu poznania panujących w tej dziedzinie tendencji na zachodzie Europy wydelegowano prezesa Gminy i Komitetu, a jednocześnie wybitnego lekarza Ludwika Natansona, wraz ze znanym lekarzem warszawskim dr. Zygmuntem Kramsztykiem, do Francji, Austrii i Niemiec. Ich zadaniem było poszukanie wzorca łączącego w sobie najnowsze osiągnięcia myśli budowlanej z wymaganiami lecznictwa zamkniętego i humanizacją pobytu pacjenta w gmachu szpitalnym.
Po licznych perturbacjach i kolejnych zmianach planów oraz miejsca budowy na posiedzeniu Komitetu 26 czerwca 1890 roku postanowiono wznieść szpital na gruntach majątków Wielka Wola i Czyste o powierzchni 143 003 łokci kwadratowych, tj. około 67 000 m², odkupionych od właścicieli Biernackiego, Rodkiewicza i Pieńkowskiego. Plac budowlany miał kształt nieforemnego pięciokąta, przylegającego węższą stroną do ulicy Dworskiej (obecnie Kasprzaka), która stanowiła drogę dojazdową do szpitala.
Plany budowy zatwierdziła 27 kwietnia 1893 roku Warszawska Rada Miejska Dobroczynności Publicznej i 23 maja 1894 roku rozpoczęto budowę. Pierwszą czynnością było wmurowanie kamienia węgielnego. Umieszczona w fundamencie przyszłej synagogi szpitalnej puszka metalowa zawierała kilkanaście numerów czasopism warszawskich oraz sporządzony na pergaminie dwujęzyczny tekst z zarysem dziejów tego przedsięwzięcia budowlanego. Pierwszą cegłę, w obecności członków Zarządu Gminy, Komitetu Budowy, lekarzy, ofiarodawców i licznej publiczności, położył w fundamenty prezes Gminy i Komitetu dr Ludwik Natanson.
Kompleks szpitalny, zaprojektowany przez Artura Goebla, mieścił na obszernym terenie osiem osobnych pawilonów szpitalnych. Okolone murem znajdowały się tu oddziały: chirurgiczny, oftalmiczny i ginekologiczny, chorób: skórnych i wenerycznych, płucnych, gardlanych i usznych, zakaźnych (infekcyjnych), wewnętrznych i nerwowych, umysłowych (z ogrodem doń należącym i oddzielonym murem od reszty szpitala) oraz pawilon dla położnic, z pracownią naukową. Prócz tego były tam: Dom Administracyjny z przylegającym od południa budynkiem synagogi w stylu klasycystycznym oraz Dom Przedpogrzebowy, kuchnie i pralnie z budynkiem maszyn i kotłownią, wozownie, stajnie, komora dezynfekcyjna i inne budynki gospodarcze. Znajdowały się także: magazyn żywnościowy z lodownią, dom dla służby z ochronką, czyli przedszkolem dla dzieci pracowników, przytułek dla rekonwalescentów, dwie lodownie i waga towarowa. W sumie było to 17 budowli o różnym przeznaczeniu. Luźno stojące pawilony szpitalne były otoczone bogatym w roślinność ogrodem z licznymi alejami spacerowymi, ławkami, a nawet altanami chroniącymi od słońca czy słoty.

Karol Mórawski - Kartki z dziejów Żydów warszawskich

Brak komentarzy do wpisu “Kartki z dziejów Żydów warszawskich (17)”

Zostaw odpowiedź

(wymagane)

(wymagany)