Karol Mórawski – Kartki z dziejów Żydów warszawskich

Kartki z dziejów Żydów warszawskich (26)

26 maja 2011

Tam, gdzie mówią kamienie…

W naszych wędrówkach do judaiców dawnej i nowej Warszawy nie możemy pominąć miejsca, gdzie jak nigdzie indziej odległe dzieje tak wyraźnie splatają się z teraźniejszością, skłaniając do zadumy i refleksji nie tylko nad biegiem wydarzeń, lecz również nad zagadką losów ludzkich w ogóle.
Chodzi o istniejące w przeszłości i czynne do chwili obecnej cmentarze żydowskie na terenie Warszawy. Ze względu na wiek i rangę społeczną nekropole te są godne poznania. Na cmentarzach bowiem, szczególnie tych dawnych, historycznych, na przykładach mogił dawnych i współczesnych mieszkańców Warszawy, których twórcza praca nadała miastu jego dzisiejszy kształt, prześledzić możemy interesujące przykłady twórczości sepulkralnej. dalej…

Kartki z dziejów Żydów warszawskich (25)

25 maja 2011

Potem znów nastąpiła przerwa. Zmniejszenie środków wymusiło dalsze ograniczenia i rezygnacje. Środki Magistratu były w owym czasie skromne, a potrzeby przekraczały filantropijne dotacje. Z upływem lat zmienił się też skład Komitetu zarówno pod względem personalnym, jak i organizacyjnym. Zmarłego dr. W. Boguckiego zastąpił początkowo sam prezydent Warszawy inż. Z. Słomiński, a potem wiceprezydent dr R. Błędowski. W organizacji Magistratu nadzór nad realizacją całości zamierzeń budowlanych na terenie Warszawy podjął jeden centralny Komitet Budowlany, sprawujący nadzór poprzez specjalną Komisję Techniczno-Gospodarczą. Od 3 lipca 1930 roku Komisja dla Budowy Domu Opieki miała na czele inż. M. Koernera, architekta H. Stifelmana jako odpowiedzialnego budowniczego i B. Bachracha jako sekretarza. dalej…

Kartki z dziejów Żydów warszawskich (24)

24 maja 2011

Jednocześnie przystąpiono do dalszych prac koncepcyjnych. Opracowane przez Komitet założenia programowe przekazano powołanemu przez to kolegialne ciało architektowi Maurycemu Grodzieńskiemu, który po trzech zaledwie miesiącach – 13 października 1925 roku – przedstawił gotowy projekt. Ambitne zamierzenia zakładały wzniesienie dwóch budynków. Pierwszym miał być gmach główny przeznaczony dla 270 dzieci, a drugim tzw. dom izolacyjny dla 30 dzieci. Przewidywano, iż w razie konieczności możliwe będzie zwiększenie kubatury budowli na tyle, by mogła pomieścić 500 dzieci. Choć projekt zyskał pełną aprobatę zarówno Komitetu, jak i proszonych o konsultację fachowców, na przeszkodzie realizacji stanął znów brak środków w kasie miejskiej. Sprawa została ponownie odłożona na czas jakiś do archiwum. dalej…

Kartki z dziejów Żydów warszawskich (23)

23 maja 2011

O filantropijnej działalności Gminy Żydowskiej w Warszawie i budowie Domu Opieki dla Opuszczonych Dzieci Żydowskich

Początki działalności gminy żydowskiej w Warszawie na rzecz, opieki nad ubogimi, chorymi dziećmi opuszczonymi i sierotami odnieść można do połowy minionego stulecia. Filantropię i indywidualną działalność gminy oraz poszczególnych jej członków zastąpiły z biegiem czasu specjalne instytucje opiekuńcze. A zaczynało się tak.
W 1843 roku z inicjatywy i sumptem bankiera J. S. Rosena zakupiono budynek na narożniku ulic Wolskiej i Karolkowej pod numerem hipotecznym 3096, gdzie urządzono Dom Schronienia Ubogich, Sierot i Starców Starozakonnych w Warszawie, co skwapliwie odnotowała w 1852 roku ogłoszona nakładem J. Glücksberga „Taryffa domów miasta Warszawy i Pragi”, opracowana przez H. Świątkowskiego. dalej…

Kartki z dziejów Żydów warszawskich (22)

20 maja 2011

Wojna trwała nadal. 10 sierpnia 1942 roku szpital wraz z całym zespołem i chorymi został przeniesiony do budynku szkoły przy ulicy Leszno róg Żelaznej (obecnie al. Solidarności i Żelaznej). Następnie 13 sierpnia wywieziono wszystkich – personel i chorych – do obozu zagłady w Treblince.
Z chwilą zmniejszenia obszaru getta w gmachu przy ulicy Siennej ulokowano Klinikę Dziecięcą dawnego Uniwersytetu Warszawskiego z ulicy Litewskiej, która na tym miejscu pozostała aż do ewakuacji w dniach powstania warszawskiego. W czasie walk powstańczych od sierpnia do października 1944 roku szpital odgrywał aż do kapitulacji niezwykle ważną rolę jako jedyna w tej części miasta profesjonalna placówka opiekująca się chorymi i rannymi.
Po zakończeniu wojny w latach 1946-1952 mieściły się w budynkach szpitalnych biura Centralnego Komitetu Żydów w Polsce. Potem znów zaczęły pełnić funkcje szpitalne. dalej…

Kartki z dziejów Żydów warszawskich (21)

19 maja 2011

Szpital za murem
Jednym z nielicznych reliktów przypominających żydowską ludność Warszawy jest zachowany do dziś budynek szpitala dziecięcego przy ulicy Siennej 60. Noszący obecnie nazwę Wojewódzkiego Szpitala im. Dzieci Warszawy, od blisko 133 lat pełni szczytne funkcje samarytańskie. Założony został w latach 1876-1878 dzięki staraniom i środkom dwóch żydowskich rodzin: Bersonów i Baumanów. Zakupiona w 1873 roku posesja między ulicami Śliską a Sienną została w latach 1876-1878 zabudowana kompleksem szpitalnym, w którym znalazły się piętrowy budynek główny, niewielki pawilon oraz zaspokajający potrzeby gospodarcze barak.
Zabudowania zaprojektował ceniony wówczas warszawski architekt Artur Goebel. Szpital przeznaczony dla dzieci, choć początkowo miał zaledwie 27 łóżek i braki w wyposażeniu, zapewniał opiekę lekarską młodym żydowskim mieszkańcom Warszawy. dalej…

« Poprzednia stronaNastępna strona »